Bu yazının amacı kötü amaçlı yazılım (malware) kavramını tartışmak ve yaygın olarak bilinen kötü amaçlı yazılım türlerini tanıtmaktır. Kötü amaçlı yazılım, sisteminize zarar veren; dosya ya da bilgileri istenmeyen amaçlarla kullanmak üzere ele geçirmeyi, silmeyi veya değiştirmeyi hedefleyen bir yazılım türüdür. Virüsler, solucanlar, casus yazılımlar, truva atları, reklam yazılımları, arka kapılar ve botnet’ler en yaygın kötü amaçlı yazılım türleridir. Virüsler, çalıştırıldıklarında kendi kodlarını başka dosya ya da programların içine yerleştirerek onlara bulaşan bilgisayar programlarıdır. Kendilerini çok hızlı kopyalar, olabildiğince yayılır ve zararlı işlerini yaparlar.
Solucanlar (worms), virüslere oldukça benzeyen bir başka kötü amaçlı yazılım türüdür. Farkları, yaşamak için bir yere bulaşmaya ihtiyaç duymamalarıdır. Solucanlar tek başlarına var olabilir ve örneğin ağlar üzerinden ya da e-posta eki olarak yayılabilir. ILOVEYOU solucanı, 2000 yılında yaratılan ve milyonlarca Windows bilgisayarını etkileyen ünlü bilgisayar solucanlarından biridir. Salgının dünya genelinde 5,5–8,7 milyar ABD doları zarara yol açtığı, solucanı temizlemenin maliyetinin ise 10–15 milyar ABD doları olduğu tahmin edilmiştir. On gün içinde elli milyondan fazla enfeksiyon bildirilmiş; dünyada internete bağlı bilgisayarların yüzde 10’unun etkilendiği tahmin edilmektedir. Solucan, konu satırı “I Love You” olan bir e-postayla yayıldı; e-postadaki metin dosyası eki aslında solucanın kendisiydi. Dosya açıldığında solucan kendini birçok dosya ve klasöre kopyalamak, başka kötü amaçlı yazılımları başlatmak, dosyaları değiştirmek ve işini bitirdikten sonra kendini gizlemek gibi pek çok saldırı gerçekleştiriyordu. Solucan, kurbanın bilgisayarındaki ve sohbet istemcilerindeki e-posta adreslerini çalarak yayıldı; ardından aynı e-postayı adres defterindeki herkese gönderdi. Reklam yazılımı (adware), günlük hayatta sıkça karşılaştığımız çok yaygın bir kötü amaçlı yazılımdır. Amacı reklam göstermek ve özellikle pazarlama amaçlı veri toplamaktır. Bazen “kabul ediyorum” ya da “onay veriyorum” düğmesine tıklayıp web sitesinin hizmet şartlarını kabul ederek buna kendimiz izin veririz.
Bir başka yaygın kötü amaçlı yazılım da truva atıdır (trojan). Truva atları, meşru görünen ama aslında bilgisayarınızın denetimini ele geçirmek gibi başka kötü amaçlı işler yapan zararlı kod veya yazılımlardır. Bilgisayar kullanıcısının onaylaması gerektiği için kendini başka bir program gibi göstermek zorundadır. Adını, tarihte Yunanlıların düşmanlarına gönderdiği Truva atından alır ve aslında yaptığı da aynı şeydir. Casus yazılım (spyware), insanların bilgisayar ekranlarını, tuş vuruşlarını ve web kameralarını izleyerek onlara casusluk etmek ve tüm bu bilgileri başka bir tarafa bildirmek ya da aktarmak için tasarlanmış bir kötü amaçlı yazılım türüdür. Cihaza sızar, hassas bilgileri ya da internet kullanım verilerini çalar ve bunları reklamcılara, veri şirketlerine veya dış kullanıcılara iletir. Keylogger (tuş kaydedici) yaygın bir casus yazılım türüdür; kullanıcının yazdığı tüm mesajları ya da kimlik bilgileri ve parolalar gibi gizli verileri yakalar. En etkili ve en çok ses getiren kötü amaçlı yazılım türlerinden biri fidye yazılımıdır (ransomware). Hassas verileri, sistemi ve benzerlerini, fidye ödenene kadar rehin almak için tasarlanmıştır. Şirketlere milyonlarca dolarlık zarar verir. Uzmanlara göre fidye yazılımı 2021’de yüzde 400 büyüdü. Ayrıca günlük yaşamı ve sağlık hizmetleri gibi kritik hizmetleri de etkiler. Örneğin 2017’de bir fidye yazılımı saldırısı İngiltere Ulusal Sağlık Servisi’nin (NHS) sistemlerini kapatarak sağlıkla ilgili bir krize yol açtı. WannaCry da dünyanın dört bir yanında sistemleri harap eden bir başka fidye yazılımı saldırısıdır. Kötü amaçlı yazılımların amacı çoğunlukla hassas verileri çalmak, kullanmak ya da bunlara zarar vermektir; ama bazen CPU gibi kaynakları çalarlar. Ele geçirilen makinelere bot denir. Botlar genellikle saldırganın denetiminde bir görev yerine getirmek için kullanılır. Birden fazla bottan oluşan ağa botnet denir. Bitcoin madenciliği, internete bağlı botnet’lerin kullanımına iyi bir örnektir. Arka kapılar (backdoor) ise saldırganların sistemlere saldırmak için kullandığı bir başka yöntemdir. Saldırganlar önce uygun yollarla sisteme erişim sağlar, ardından bu erişimi sürdürmek ve sistemi denetlemek için bir arka kapı kurar. Bunun, olağan kimlik doğrulamayı ya da şifrelemeyi atlatmanın bir yolu olduğu söylenebilir. Kötü amaçlı yazılımlar, birbirine bağlı günümüz dünyasında oldukça yaygındır. Farkında olmazsak türlü istenmeyen sonuçlara yol açarlar. Yapılması ve yapılmaması gerekenleri bir sonraki yazıda ele alacağız.